Sau khi di chuyển, con thường tiếp xúc với ngôn ngữ, trường học và chuẩn mực xã hội mới nhanh hơn cha mẹ. Sự khác biệt về tốc độ thích nghi có thể làm thay đổi vai trò, quyền lực và cách giao tiếp trong gia đình nếu không được nhận diện sớm.
Cùng chuyển đi, nhưng không cùng trải nghiệm
Trong những tháng đầu tại một quốc gia mới, cả gia đình có thể cùng đối mặt với những việc rất thực tế: tìm nhà, nhập học, giấy tờ, việc làm và xây dựng các mối quan hệ mới. Tuy nhiên, cha mẹ và con thường bước vào xã hội mới bằng những cánh cửa khác nhau.
Con đi qua trường học, bạn bè và ngôn ngữ hằng ngày. Cha mẹ có thể làm việc từ xa, vận hành doanh nghiệp tại Việt Nam hoặc chủ yếu giao tiếp trong cộng đồng quen thuộc. Chỉ sau một thời gian ngắn, con có thể hiểu cách xã hội mới vận hành nhanh hơn người lớn.
Nó còn nằm ở cách nhìn về quyền riêng tư, lựa chọn nghề nghiệp, quan hệ bạn bè, trách nhiệm với gia đình và quyền được tự quyết.
Khi con trở thành người dẫn đường cho cha mẹ
Con có thể giúp cha mẹ dịch thư, sử dụng dịch vụ công, hiểu trường học hoặc giao tiếp với người bản địa. Điều này cho thấy khả năng thích nghi, nhưng cũng có thể làm đảo ngược vai trò quá sớm. Một đứa trẻ không nên phải trở thành người giải quyết những vấn đề của người lớn chỉ vì em sử dụng ngôn ngữ tốt hơn.
Cha mẹ cũng có thể cảm thấy vị thế của mình bị suy giảm. Những kinh nghiệm từng có giá trị tại Việt Nam không phải lúc nào cũng được nhìn nhận tương tự trong môi trường mới. Nếu cảm giác này không được thừa nhận, việc kiểm soát con đôi khi trở thành cách người lớn cố gắng khôi phục sự chắc chắn.
Giá trị gia đình không cần được giữ bằng sự sợ hãi
Nhiều cha mẹ lo rằng con sẽ “mất gốc”, xa gia đình hoặc tiếp nhận những giá trị quá khác biệt. Nỗi lo này thường xuất phát từ tình thương và từ cảm giác mọi thứ đang thay đổi quá nhanh. Nhưng việc giữ kết nối không nhất thiết đồng nghĩa với việc yêu cầu con sống giống hệt thế hệ trước.
Gia đình có thể duy trì tiếng Việt, mối quan hệ với ông bà, những ngày lễ và ký ức chung, đồng thời cho phép con phát triển một bản sắc rộng hơn. Một đứa trẻ có thể vừa thuộc về nơi ở mới vừa giữ sự gắn bó với Việt Nam; hai điều đó không nhất thiết loại trừ nhau.
Những cuộc trò chuyện nên bắt đầu sớm
- Trong gia đình, điều gì là giá trị cốt lõi và điều gì chỉ là thói quen có thể thay đổi?
- Con được quyền quyết định những phần nào trong đời sống của mình?
- Cha mẹ sẽ xử lý thế nào khi chuẩn mực ở trường khác với kỳ vọng trong gia đình?
- Ai là người hỗ trợ cha mẹ về ngôn ngữ và thủ tục để con không phải gánh vai trò người lớn?
- Gia đình sẽ duy trì kết nối với ông bà và người thân tại Việt Nam bằng cách nào?
Nuôi dạy con trong hai hệ quy chiếu
Thách thức không nằm ở việc chọn hoàn toàn giá trị Việt Nam hay hoàn toàn giá trị của xã hội mới. Nó nằm ở khả năng tạo ra một ngôn ngữ chung để cả cha mẹ và con cùng hiểu vì sao một giới hạn được đặt ra, điều gì có thể thương lượng và điều gì cần được tôn trọng.
Khoảng cách thế hệ không biến mất khi gia đình chuyển đến một quốc gia phát triển. Trong nhiều trường hợp, nó còn rõ hơn. Nhưng nếu cha mẹ chuẩn bị cho sự thay đổi vai trò, chủ động xây mạng lưới của riêng mình và giữ sự tò mò đối với thế giới của con, khoảng cách đó có thể trở thành cơ hội để gia đình hiểu nhau sâu hơn.